امروزه اکثر جمعیت جهان در شهرها ساکن هستند. شهرها محل اصلی کسب و کار و زندگی افراد شده است به گونه‌ای که بیش از ۵۰ درصد جمعیت جهان در شهرها زندگی می‌کنند. تمرکز جمعیت زیادی از افراد در منطقه‌ای محدود، مشکلات و چالش‌های متعددی در زندگی روزمره ایجاد کرده است. چالش‌هایی از قبیل تهیه مسکن مناسب از نظر قیمت و کیفیت، دسترسی برابر به مراکز تفریحی رفاهی، امکانات آموزشی و مراقبت‌های بهداشتی درمانی مسائلی هستند که در ارتقا و بهبود شرایط زندگی و دستیابی به زندگی مطلوب و رضایت‌بخش نقش حیاتی دارند. زیست‌پذیری شهری مفهومی است که برای پاسخ به این نیاز در بستر سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی شهری شکل گرفته است. تاکنون تعریف‌های مختلفی از زیست‌پذیری شهری ارایه شده است. به طور کلی می‌توان گفت زیست‌پذیری شهری مجموعه الزاماتی است که باعث رفاه اجتماعی و سلامت مردم در زندگی شهری می‌شود. شاخص‌های زیست‌پذیری شهر شامل مجموعه ویژگی‌هایی می‌شود که محیط شهر را به مکانی جذاب برای زندگی تبدیل می‌کند. این ویژگی‌ها به طور عمده به دو دسته تقسیم می‌شوند:

  • ویژگی‌های عینی و مادی
    مانند دسترسی به زیر ساخت‌های شهری، حمل و نقل، مسکن مناسب، امنیت، امکانات بهداشتی و تفریحی، فضای عمومی و فرصت‌های اقتصادی
  • ویژگی‌های ذهنی روانی
    مانند هویت محلی، سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، همبستگی و همدلی بین شهروندان، حس تعلق به مکان و …

در چند نوشتار آتی سعی داریم نگاهی به شهر تهران از نظر زیست‌پذیری شهری بیاندازیم و وضعیت محله‌های مختلف شهر را در حوزه‌های مختلفی از قبیل رضایت عمومی، امنیت، پاکیزگی، فضای سبز و امکانات تفریحی و اعتماد عمومی بین مردم بررسی کنیم. این بررسی‌ها بر اساس داده‌های پیمایش رصد کیفیت زندگی در شهر تهران است که در سال ۱۳۹۴ توسط شهرداری تهران انجام شده است. این پیمایش شامل حدود ۴۵ هزار پرسشنامه است که توسط خانوارهای ساکن در ۳۳۵ محله تهران پر شده است.

در ابتدا نگاهی به وضعیت محله‌های مختلف از نظر رضایت عمومی شهروندان از زندگی در آن محله می‌اندازیم. به طور مشخص از شهروندان پرسیده شده است که چه میزان شهر تهران و محله خود را دوست دارید و چه میزان از زندگی در محله خود لذت می‌برید؟ براساس پاسخ شهروندان به این سوالات محله‌های شهر تهران رتبه‌بندی شده‌اند و سپس به آنان نمره‌ای به عنوان شاخص رضایت عمومی تعلق می‌گیرد. بر اساس این شاخص به طور کلی ساکنین محله‌های مناطق ۶،۲ و۳ رضایت بیشتری نسبت به سایر محله‌ها دارند درحالی که میزان رضایت عمومی در محله‌های نوار مرکزی و جنوبی‌تر شهر کمتر است. نقشه زیر میزان شاخص رضایت عمومی را به طور نسبی بین محله‌های مختلف شهر تهران نشان می‌دهد.

شاخص نسبی رضایت عمومی ساکنین محله‌های مختلف شهر تهران از زندگی در محله خود

در این پیمایش سوال‌های مختلفی در مورد کیفیت طیف وسیعی از امکانات شهری همچون پاگیزکی معابر، جمع‌آوری زباله، فضای سبز، امکانات تفریحی و مراکز خرید، حمل نقل عمومی، ترافیک شهری و همچنین میزان اعتماد عمومی بین شهروندان و احساس امنیت پرسیده شده است. بر این اساس معیارهایی برای زیست‌پذیری شهری در ۶ دسته بین شهروندان تعریف کرده‌ایم و در هر زمینه شاخص مطلوبیت برای هر محله محاسبه شده است:

۱ـ پاکیزگی
۲ـ فضای سبز و امکانات تفریحی
۳ـ حمل و نقل عمومی
۴ـ ترافیک شهری
۵ـ احساس امنیت
۶ـ اعتماد عمومی

پاکیزگی شهری و فضای سبز و تفریحی

ابتدا از دو منظر پاکیزگی و فضای سبز و تفریحی نگاهی به محله‌های تهران می‌اندازیم. در مورد میزان رضایت عمومی از پاکیزگی شهر از شرکت‌کنندگان سؤالاتی در مورد میزان رضایت آنان از خدمات حمل زباله، نظافت محله، وجود حیوانات موذی، میزان آلودگی صوتی و وضعیت آسفالت معابر شده است. براساس این داده‌ها شاخصی از میزان مطلوبیت هر محله نسبت به سایر محله‌ها محاسبه شده است. مقدار ۱ برای این شاخص به معنای وضعیت بهتر آن محله نسبت به سایر محلات است و هر چه این مقدار کمتر شود وضعیت محله نسبت به سایر محلات بدتر می‌شود. نقشه زیر میزان مطلوبیت نسبی محلات را از نظر پاکیزگی در شهر تهران نشان می‌دهد.

نقشه شاخص پاکیزگی شهری در محله‌های تهران

همچنین در این پیمایش از شهروندان خواسته شده تا از نظر کیفیت فضای سبز و پارک‌ها و امکانات تفریحی به محله خود امتیازی بین ۰ تا ۱۰ بدهند و بر این اساس شاخصی از نظر کیفیت و مطلوبیت فضای سبز و امکانات تفریحی برای هر محله محاسبه و در نقشه زیر نشان داده است.

نقشه مطلوبیت فضای سبز و تفریحی در محله‌های مختلف تهران

به طور کلی می‌توان گفت محله‌های مناطق مرکزی تهران (مناطق ۱۰، ۱۱، ۱۲ و ۱۴) از نظر میزان پاکیزگی شهر و فضای سبز و پارک‌ها در وضعیت نامطلوبی نسبت به سایر محلات هستند.

در نوشتارهای بعدی به سایر ابعاد زیست‌پذیری شهری (حمل و نقل و ترافیک شهری و امنیت و اعتماد عمومی) در تهران می‌پردازیم و محلات مختلف را از نظر مطلوبیت برای زیست مقایسه خواهیم کرد.

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *